Mamo, Tato wstydzę się...o nieśmiałości u dzieci

Dzieci przechodzą przez różne etapy rozwoju, raz są nadmiernie ciekawe, a innym razem wycofują się i wstydzą. Na pewnym etapie rozwoju zawstydzenie dziecka w nowych sytuacjach i obecności nieznanych mu osób jest zachowaniem naturalnym. Dlatego często wstydliwość małego dziecka nie jest powodem niepokoju rodziców aż do chwili przekroczenia progu przedszkola. Obca pani, z którą trzeba spędzić kilka godzin, nowe otoczenie i nowi koledzy wpływają na nasilenie objawów nieśmiałości u dziecka. Funkcjonowanie w grupie sprawia wstydliwym dzieciom ogromne trudności. Obserwują ją, chcą się włączyć w jej działania i integrować, ale strach nie pozwala im się przemóc. Tak silne emocje (lęku, strachu) mogą wywołaću dzieci objawy somatyczne takie jak napięcie mięśniowe (trudności mowy i oddychania, niezręczność ruchów, zmęczenie), zakłócenia naczyniowe (bladnięcie, czerwienienie się) i wydzielnicze (pocenie się, suchość w ustach). W momencie, kiedy wszystkie wymienione wcześniej objawy się połączą nieśmiałość staje się tak wielką barierą, iż bez pomocy i wsparcia najbliższych dziecko nie jest w stanie jej pokonać.

Wskazówki dla rodzica aby pomóc dziecku przezwyciężyć nieśmiałość:

  1. Stosuj pochwały
  2. Każda sytuacja, w której dziecko nie czuje się na siłach sprostać obniża jego samoocenę. Wyznaczajmy dziecku zadania na miarę jego możliwości i dołóżmy wszelkich starań, aby poczuło satysfakcję z własnych dokonań. Stwarzajmy okazję do bycia pomocnym. Pochwała i radość najbliższych oraz duma z samego siebie to wspaniała i jednocześnie motywująca do dalszych wysiłków nagroda.
  3. Stwórz możliwości do występów
  4. Aby zmniejszać poziom lęku prowokujmy okazje do „występowania na scenie”, ale w sytuacjach pozbawionych ryzyka: powiedzenie wierszyka dziadkom czy rodzicom.
  5. Unikaj etykietowania
  6. Gdy dziecko, które chowa się za płaszczem mamy usłyszy „On jest taki nieśmiały” może poczuć się „skazany” na takie zachowanie. Myśli o sobie, że jest nieśmiały i nie próbując nawet walczyć z tym określeniem. Zamiast tego powiedzmy: „On potrzebuje czasu, żeby się dobrze bawić”, a na uwagi znajomych o nieśmiałości dziecka odpowiadajmy podkreślając jego pozytywne strony: "Lubi ocenić sytuację, zanim się zaangażuje".
  7. Bądźcie wśród ludzi
  8. Przebywanie wśród ludzi: zapraszanie gości (dziecko w domu czuje się swobodniej) i wizyty u znajomych to najlepsza metoda. Inicjujmy spotkania z innymi dziećmi. Nie zapomnijmy jednak dać dziecku czas na oswojenie się z nowym otoczeniem, osobami, zanim zaczniemy go namawiać do nawiązania kontaktu.
  9. Ćwicz razem z dzieckiem umiejętność nawiązywania kontaktów
  10. Pokaż dziecku jak zapoznać się z rówieśnikiem czy przyłączyć do grupy dzieci. Ćwiczmy z nim niektóre typowe pozdrowienia, zdania rozpoczynające i kończące rozmowę, uścisk ręki.
  11. Sam czasem bądź dzieckiem
  12. Żeby pomóc dziecku przezwyciężyć uczucie zawstydzenia czasem sami powinniśmy na chwilę stać się dzieckiem i włączać do zabaw grupowych, w które nasza pociecha boi się zaangażować.
  13. Stwórz plan celów
  14. Nauczajmy umiejętności społecznych zaczynając na przykład od ćwiczeń całą rodziną (pytanie o drogę, o godzinę, zakupy w osiedlowym sklepie czy mówienie „dzień dobry). Ustalmy z maluchem „plan ośmielania” i „pomiar” postępów. Gdy dziecko osiągnie cel wyznaczony na dany dzień, pochwalmy je i uczcijmy sukces.
  15. Pomóż dziecku zrozumieć emocje
  16. Dzieci bardzo często nie potrafią często zdefiniować swoich uczuć i emocji, a przez to chowają je głęboko w sobie. Pomóżmy im zrozumieć, co czują: „Wiem, że jesteś zawstydzony/przestraszony/niepewny z tego powodu. Ja też, kiedy nie wiem jak się zachować, a inni ludzie patrzą na mnie z wyczekiwaniem, czuję zaniepokojenie”, pokazując jednocześnie, że jego problem nie jest odosobniony i pomagając znaleźć jego rozwiązanie.
  17. Wykorzystaj aktywność dziecka stosując sztukę i muzykę
  18. Wykorzystujmy wszelką aktywność dziecka w rysunku, śpiewie czy pisaniu chwalmy jego twórczość i namawiajmy do nawiązywania kontaktów z osobami o podobnych zainteresowaniach.
  19. Poświęć czas na wspólne czytanie
  20. Czytajmy razem z dzieckiem książeczki i opowiadajmy bajki, których bohaterowie przezwyciężają swoją nieśmiałość.
  21. Daj przykład
  22. Opowiadajmy dziecku o własnych doświadczeniach uświadamiając mu w ten sposób, że każdy człowiek przeżywa chwile lęku i zawstydzenia. Przy okazji możemy opowiedzieć jakimi sposobami my radzimy sobie ze stresem.
  23. Unikaj porównań do innych dzieci, nie krytykuj
  24. Porównywanie z innymi przynosi w przypadku dzieci nieśmiałych jeszcze bardziej negatywne skutki niż w przypadku dzieci odważnych. Stawianie kogoś innego za wzór nie mobilizuje do zmiany, ale odbiera wiarę w siebie. Jeśli zamiast wczuć się w emocje wstydliwego malucha, za wszelką cenę chcemy go ośmielić, żeby był taki jak inni: „Popatrz, Kasia i Damian się nie wstydzą” zwiększamy tylko jego lęk.
  25. Wspieraj samodzielność dziecka
  26. Wspierajmy samodzielność dziecka. Nawet jeśli zawiązywanie bucików trwa kwadrans - starajmy się wytrzymać. Samodzielność polega też na podejmowaniu decyzji i dokonywaniu wyborów „Wolisz dziś założyć zieloną czy niebieską koszulkę?”
mgr Wioletta Wójcicka

Bibliografia:
Brzezińska A. "Struktura obrazu własnej osoby i jego wpływ na zachowanie" "Kwartalnik Pedagogiczny" nr 3 1973
"Encyklopedia pedagogiczna" pod red. W. Pomykało, Warszawa 1993
Goleman D. (1997). "Inteligencja emocjonalna". Poznań: Media Rodzina of Poznań
Hamer H., Oswoić nieśmiałość, Warszawa 2000
Harwas -Napierała B. "Nieśmiałość dziecka" PWN, Poznań, 1979
Poland J. (2000). "Wrażliwe dziecko". Poznań: Dom Wydawniczy Rebis
Roykiewicz A. "Nieśmiałość" Wiedza i Życie nr 2, 1993
Tyszkowa M., "Osobowościowe podstawy syndromu nieśmiałości" Psychologia Wychowawcza nr 3, 1978
Zimbardo P.G. "Nieśmiałość, co to jest ? Jak sobie z nią radzić ?" PWN Warszawa,
http://stressfree.pl/niesmialosc-utrudnia-mojemu-dziecku-zycie-jak-mu-pomoc/