Tata też jest ważny - o roli ojca w wychowaniu

Niezaprzeczalnym faktem jest, że oboje rodzice są niezbędni do prawidłowego rozwoju dziecka. Są oni wzorcem zachowań, uczą je zasad, wspierają, wychowują. O roli matki w życiu dziecka, szczególnie w pierwszych latach wiadomo nie od dzisiaj. Rola ojca była jeśli nie umniejszana to sprowadzana do nadzorowania procesu wychowania z tzw. doskoku.Na przestrzeni wieków ojciec miał dominującą pozycję w rodzinie. Właściwie do XX wieku ta pozycja miała wpływ na styl wychowania i opieki nad dzieckiem. To mężczyzna określał przyszłość i powinności dziecka. Jego rola miała charakter "administrujący". Dziecko musiało go słuchać i nie miało prawa przeciwstawiać się jego woli. Styl takiego wychowania określić można było jako autorytarny, surowy.

A jak jest dzisiaj ? Zmiany kulturowe które zaszły w XX i na początku XXI wieku doprowadziły do zmian w postrzeganiu ról kobiet i mężczyzn. Kobiety w ostatnich dziesięcioleciach uwolniły się od roli gospodyń domowych, na które w większości spadał obowiązek wychowanie dzieci, zyskały niezależność w kontekście samorealizacji, zarobków i pracy. Sama relacja w związku zmieniła się z patriarchalnej na bardziej partnerską. Mężczyzna stracił status jednego żywiciela, a co za tym idzie główną jego rolę w rodzinie w kontekście kulturowym.

Mówi się o kryzysie męskości, o tym, że panowie nie potrafią znaleźć sobie miejsca w obecnym modelu funkcjonowania w rodzinie. Jednak dzięki tym zmianom, możliwością rozłożenia obowiązków w domu na obojga partnerów, ojcowie zyskali przestrzeń do większej aktywności i zaangażowania w wychowanie dzieci. Paradoksalnie ta przestrzeń była cały czas, jednak względy kulturowe, przekazy rodzinne powodowały, że ojcowie nie angażowali się w sposób wystarczający w wychowanie swoich dzieci. Panował stereotyp, że mężczyzna zarabia pieniądze, a kobieta jest w domu i wychowuje dzieci. Gdy mężczyzna chciał wyłamać się z tego schematu i np. wychodził na spacer z dzieckiem do parku, to kulturowo był naznaczony, że jest "pewnie bezrobotny", bo nie ma nic innego do robienia.

Dzisiaj angażowanie się w wychowanie dziecka przez ojców coraz częściej jest postrzegane jako męskie (co dla panów ma znaczenie). Wydaje się, że w obecnym modelu rodziny, matki mają szansę na większe wsparcie ojców w opiece i wychowaniu dzieci. Zmiany w prawie powodują, że ojcowie mogą skorzystać z części urlopu macierzyńskiego i przez to być razem z dzieckiem. Oczywiście zmiany nie następują tak szybko, i upłynie trochę czasu gdy ojciec angażujący się w wychowanie swoich dzieci będzie normą tak jak to jest np. w krajach skandynawskich.

Rola ojca w wychowaniu nie zaczyna się w momencie gdy będzie ono miało już kilka lat. Ojcowie już od momentu ciąży aż do narodzin mogą wspierać kobietę w opiece. Odbywać się to może poprzez wsparcie partnerki, pielęgnację, stymulowanie do rozwoju, obecność, zabawę. Jest to ważne, by nawiązać pozytywną więź z dzieckiem już od samego początku.

Wśród ważnych zadań ojca w wychowaniu dziecka należy wyróżnić:

  • Zapewnienie poczucia bezpieczeństwa. Dobry kontakt ojca z dzieckiem powoduje budowanie zaufania i oraz swojego autorytetu u dziecka.
  • Konsekwentne postępowanie, zarówno w stawianiu zakazów i nakazów, jak i w stosowaniu nagród oraz wyciąganiu konsekwencji.
  • Wsparcie w przejściu przez dziecko od fazy statycznego spokoju i poczucia bezpieczeństwa do dynamicznego rozwiązywania napotkanych problemów, co oznacza dawanie otuchy i uczenie niezależności; ojciec powinien przygotować dziecko na niebezpieczeństwa, pomóc mu dokonywać samodzielnych wyborów, zachęcać do działania, uczyć odpowiedzialności;
  • Precyzowanie oczekiwań, w ten sposób stymulując rozwój społeczny i przygotowując dziecko do dorosłego życia.
  • Kształtowanie ról płciowych u dziecka.

    W relacji z córką ojciec ma za zadanie nauczenie dziecka umiejętności budowania zdrowych relacji z ludźmi i innymi mężczyznami. Ważna jest bliskość i więź które wpływają u córek na ich samoocenę, jak i na rozwój ról płciowych. Córka dzięki tacie uczy się, jak mężczyźni powinni ją kochać i szanować, jak ją powinni na co dzień traktować i jak ona powinna się do nich odnosić. W relacji ojca z dzieckiem ważne jest także by:

  • Poświęcać mu jak najwięcej czasu. Dziecko będzie czuło się wyjątkowe, zauważone. Można robić to poprzez zabawę, wspólne czytanie, spacery, wyprawy, sport...Niech czuje, że jest dla Ciebie ważny.
  • Być dla niego przewodnikiem - wyjaśniaj,pokazuj,zachęcaj, chwal za małe sukcesy.
  • Wskazuj, proponuj, nie wyręczaj. Ucz samodzielności poprzez dawanie wyboru.
  • Słuchać go nie oceniając. Potraktuj jego problemy poważnie, nawet jeśli są z pozoru błahe. Tak buduje się zaufanie które w przyszłości zaprocentuje.
  • Rozmawiać z dzieckiem, najlepiej codziennie.
  • Wspierać wysiłki dziecka bez względu na to czy osiągnie sukces. Akceptuj go takim jaki jest.
  • Dać mu drugą szansę, by mógł się poprawić.
  • Szanować uczucia swojego dziecka, szczególnie te trudne, one też są potrzebne.
  • Mówić, że je kochasz - nawet jeśli wydaje Ci się, że to niemęskie. Dla dziecka to potwierdzenie, że Jesteś dla niego bardzo ważny.

    mgr Grzegorz Kompert



    Bibliografia:
    Adamski F.(red.) (1985) Miłość, małżeństwo, rodzina, Kraków
    Bania, A. (2012). Wizerunek współczesnego ojca. W: J. K. Stępkowska i K. M. Stępkowska (red.), Instytucja rodziny wczoraj i dziś. Perspektywa interdyscyplinarna Tom 2 Lublin: Politechnika Lubelska.
    Głębocka, G. (2011). Znaczenie ojcostwa z perspektywy mężczyzny i dziecka. W: K. Palus (red.), Płeć. Między ciałem, umysłem i społeczeństwem Poznań: Wydawnictwo Naukowe Wydziału Nauk Społecznych UAM.
    Ilg F., Bates Ames L., Baker S., (1994) Rozwój psychiczny dziecka od 0 do 10 lat, Gdańsk
    Lach J., Szczupał B.(1998) , Rola ojca w rodzinie, „Edukacja i dialog”, nr 10.
    Pulikowski J.(2002) Warto być ojcem, Poznań.
    Zimsen K.(2002) Jak kochać dzieci, aby nas kochały, Warszawa
    Sosnowski, T. (2011) Ojciec we współczesnej rodzinie. Kontekst pedagogiczny. Warszawa: Wydawnictwo Akademickie ŻAK.
    http://fdn.pl/maluch-i-tata-o-relacji-miedzy-ojcem-dzieckiem - Monika Mućko